Bir Sözlü Tarih (Oral History) Çalışması: Yaşayan Değerlerimiz ve Kaynaklarımız
Hür Mahmut Yücer
Giriş
Yaşayan Değerlerimiz ve Kaynaklarımız (Kaynak çalışması) olarak nitelendirdiğimiz yaşayan ulema ile görüntülü kayıt alma ve kayıtların değerlendirilmesi çalışması, şeklen “Sözlü Tarih” çalışmalarına benzemektedir. Sözlü tarih çalışmasının metod, araç ve gereçlerini kullanmakta, kayıta hazırlık, kayıt alım teknikleri, ürünlerin korunması ve değerlendirmesi gibi benzer aşamaları içermektedir. Bu durumda öncelikle Sözlü tarih ne demektir, yöntemi, kapsamı, usulü ve kullandığı kaynaklar nelerdir, sözlü tarih çalışmalarının batıdaki ve ülkemizdeki seyri nasıldır, buna bakmak gerekmektedir. Bu bakış kaynak çalışmalarımızda bize yeni ufuklar açacaktır.
A-Sözlü Tarih Nedir
Sözlü tarih, yazılı belgelere ilave olarak 1960'lı yıllardan itibaren gelişen ve yaşayanların hafızalarına dayalı anlatılar aracılığıyla gündelik yaşamı tarihin içerisine çekme ve bilimsel çalışmalarda istifade etme amacını taşıyan bir bilim dalıdır. Bu bilim dalı kişilikleri tarihin araştırma alanına dahil etme düşüncesini taşır. Öznelliği/kişilikleri keşfedebilmek için ses ve görüntü kaydetme teknolojilerinden destek alır ve disiplinler arası bir çalışma alanı ve araştırma yöntemini kullanır. Burada disiplinler arası kavramıyla psikoloji (kişisel deneyim), edebiyat (söyleşi, biyografi, anı, hatırat ve hitabet), sosyol-antropoloji (yaşanılan ortam) gibi birçok bilim dalının verilerinden istifade etmekte ve daha fazla sayıdaki ilim dalına katkı sağlayacak malzemeler üretmekten bahsetmekteyiz.
Londra'da yayımlanan Sözlü Tarih Dergisi editörü Prof. Dr. Paul Thompson'ın tanımlaması ile: 'Sözlü tarih, esas olarak insanların söylediklerine, dolayısıyla belleklerine dayanır. Sözlü tarih hem en eski hem de en yeni tarih yöntemidir. Okur yazarlık öncesi toplumlarda bilgi aktarımı sözlü gelenekle oluyordu. Bugün bu tür sözlü tarih günümüzde Orta ve Batı Afrika'da kullanılmaya devam etmektedir. Bu halkların tarihi, 1960'lardan sonra sözlü tarih metodu ile öğrenilmeye çalışılmaktadır. Avrupalı tarihçilerin yazdıkları tarih, sömürgeci devletler açısından yazılan bir tarihti. Batı'da yazının ve özellikle de baskı tekniklerinin bulunması sözlü tarihi ortadan kaldırmadı. Voltaire ve onun çağdaşı Aydınlanma Çağı tarihçileri her iki kaynağı da kullandılar.”
1-Sözlü Tarih Çalışmalarının Amacı
Sözlü tarihin birincil amacı, bireylerin yaşamöyküsünü ses ve görüntü yoluyla kaydederek bir arşiv oluşturmaktır. Bu arşiv, sözlü tarihçinin ilgi alanına bağlı olarak belirli tarihi dönem ve konular üzerine hazırlanacak ürünlerin ana malzemesini oluşturur. Sözgelimi seçilmiş bir birey, aile, topluluk, mahalle veya yöre sözlü tarihin konusu olabilir. Yakın zamana dek sözlü tarih arşivleri çoğunlukla ses kayıtlarından oluşmakta, bu kayıtlar yazılı metinler üretmek için kullanılmaktaydı. Bugün, yeni teknolojiler ve iletişim vasıtalarının yaygınlaşması, fertleri ve toplumları etkileyip kendi ürününü satma, imaj oluşturma, düşüncesi yeni hammadde (görüntülü tarih vesikalarından yararlanma) düşüncesini doğurmuş, bu hammedde değişik multimedya ürünleri yaratmaya olanak sağlamaktadır.
Diğer yandan postmodernizm tartışmaları bağlamında kimlik, anlatı, bellek ve öznellik gibi konular sosyal bilimin önde gelen çalışma alanlarını oluşturmuştur. Sonuçta bu iki gelişme, sözlü tarihin 2000’li yıllarda ivme kazanmasına neden olmuştur.
Prof. Dr. Paul Thompson sözlü tarih çalışmalarının kapsam, amaç ve faydaları hususunda şunları söylemektedir.
“Sözlü tarih insanlar etrafında kurulmuş bir tarih türüdür. Tarihin içine hayatı sokar, kapsamını genişletir. Kahramanlarını sadece liderler arasından değil çoğunluğu oluşturan ve o ana kadar bilinmeyen insanlar arasından da seçer… Tarihi topluluğun içine ve dışına taşır. Daha az ayrıcalıklı ve özellikle yaşlı olanların saygınlık ve özgüven hissi kazanmalarına yardımcı olur. Toplumsal sınıflar ve nesiller arasında bağlantıyı, dolayısıyla anlayışı sağlar. Ortak anlamları ortaya çıkararak tarihçiye ve başka insanlara bir mekana ya da zamana ilişkin aidiyet duygusu kazandırabilir. Kısacası daha dolu insanlar yaratır. Aynı şekilde, sözlü tarih, insanı tarihin kabul edilmiş mitlerini ve tarih geleneğinin içinde yer alan baskın yargıları tartmak zorunda bırakır. Tarihin toplumsal anlamını kökten dönüştürmek için bir araçtır.”
Dikkat edilirse Thompson çalışmanın faydalarını sayarken onun tarihi topluma taşıdığını, toplumu da tarihe kaydettiğini, yaşlılara saygınlık kazandırdığını, nesiller arasında bağ kurduğunu, toplumlar arası ilişkiyi geliştirdiğini, aidiyet duygusunu pekiştirdiğini, tarihi gelenekleri ölçüp değerlendirmek için fırsatlar sunduğunu söylemektedir. Çalışmayı sözlü tarihinin metodunu kullanarak özel olarak ülkemizdeki, daha genelde yurt dışındaki İslâmî ilimler sahasında tedris hayatını geçiren şahısların hayat hikayelerinin tesbitine uygulandığında gerek kültür tarihimiz, gerekse medeniyet tarihimiz açısından ne denli muazzam bir faaliyette başlanıldığına kısmen işaret etmiş oluruz.
B-Batıda Sözlü Tarih (Oral History) Çalışmaları
18. yüzyıl sonlarında Avrupa'nın 1/4'ü okur-yazardı. Sözlü tarih geçmişe ilişkin bilgi edinmenin başlıca yöntemiydi. Türkiye'nin kırsal bölgelerinde sözlü gelenek hala devam etmekle birlikte batıda ve şehirlerde bunun imkanı kalmamıştır. Batı'da 1950'lere doğru profesyonel tarihçilikte sözlü tarihten yararlanma hemen tümüyle kalkmıştı. Nedenleri arasında Avrupa'da okur-yazarlığın en üst düzeye ulaşması ve basında yüksek tirajlara erişilmesi sayılabilir. 1950'lerden sonra ise durum değişme gösterdi. Telefon, radyo ve televizyon ile görsel ve işitsel teknikler ağır basmaya başladı. Bir diğer neden de, Avrupa imparatorluklarının sonunun gelmesi ile uluslararası siyasi durumun değişmesiydi. Yeni kurulan ulusların kendi tarihlerini araştırmaları gibi, sosyal bilimcilerden sonra da tarihçiler 1950'lerden itibaren alt sınıfları önemsemeye başladılar. Tarihin kapsamı genişledi. İşçi sınıfının yanı sıra kadın tarihi, göçmenler, azınlıklar konusu tarihin kapsamına girdi. Yerel tarihlerde sözlü malzeme kullanılmaya başlandı. Artık çeşitli kuruluşlar tarih projelerinde sözlü tarihten yararlanıyorlar. BBC geçen sene büyük bir sözlü tarih projesi gerçekleştirdi, iki milyondan fazla izleyici çekti. Okullarda sözlü tarih kullanılmaya başlandı, çocukların tarihle tanıştırılması, onları belli konuları yaşlılarla konuşmaya yönlendirildi. Yine el-Cezire televizyonunda Arap toplumları ve ülkeleri üzerinde etkin olmuş, birçok şair, romancı, mütefekkir, bilim adamı, siyaset ve İslami hareket lideri, kanaat önderi misafir edilip hayat hikayeleri bir saatlik programla verilmekte, ilgi ile takip edilmektedir. Bunlar içerisinde az sayıda da olsa ulemadan kimse bulunmaktadır.
Artık Batı’da çok sayıda sözlü tarih dernekleri, toplulukları, internet siteleri (Oral History Society) kurulmuş, büyük oranda konu ile ilgili meteryal ve döküman oluşmuştur. Bu toplulukların kendi birikimlerini paylaştıkları, konu ile alakalı seminer ve kurs programlarının organize edildiği görülmektedir.[2] Mesela internette yapılacak kısa bir araştırma sonucu bu derneklerden birinin 43. yıllık toplantısının “Görüşmenin ötesine geçmek” (Moving Beyond the Interview) üst başlığıyla 14-18 Ekim 2009 tarihinde Louisville/ABD’da organize edileceğini öğreniyoruz.[3]
XVI. Uluslar arası Sözlü Tarih Konferensının ise “Between Past and Future: Oral History, Memory and Meaning” adıyla Çek/Prague da 7-11 Temmuz 2010 tarihinde organize edileceğini öğrenmekteyiz.[4]
Sonuçta bir disiplin ve akademik araştırma alanı olarak her ne kadar gelişimini tamamlamasa da sözlü tarih çalışmalarının metedolojisi oluşmaya başlamış, konu tespiti ve proje yapılmasından meteryallerin saklanması ve değerlendirilmesine kadar bütün aşamaları şekillenip yerleşmeye başlamıştır.
C-Ülkemizde Sözlü Tarih Çalışmaları
Sözlü tarih çalışma alanları için Türkiye, az çalışılmış ve potansiyel olarak çok verimli bir sahadır. Aslında Türk toplumunun geçmişe yönelik ilgisi hiç bitmemiş ve günümüzü anlama çabasıyla kulağını geçmişe açık tutmuştur. Son yıllarda modernizm (egoizm) ve hızlı şehirleşmenin etkisiyle geçmişe sırt dönülse de her zaman bir özlem olarak içinde yaşatmış, dini motiflerin etkisiyle (eski bayramlar, eski ramazanlar gibi söylemler) ondan hiç kopamamasını temin etmiştir.
İlmi bir disiplin olarak sözlü tarih çalışmaları ülkemizde emekleme safhasındadır. Kurumsal olarak bazı üniversiteler “Sözlü Tarih” dalları açmış, teorik olarak dersler verilmektedir. Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo-Televizyon-Sinema bölümü son sınıf öğrencileri ise 'Sözlü Tarih' filmleri projesi yapmış, çekimleri 5-8 Mayıs 2009 tarihleri arasında Nişantaşı Kampüsü Prof. Dr. Erdal İnönü Bilim ve Kültür Merkezi'nde göstermiştir. Ancak yine de yeterli proje üretildiğini söylemek güçtür.
Konunun ülkemizdeki en aktif çalışan kurumu ise Tarih vakfıdır. Vakıf son on bir yıldır Sözlü Tarih ve Yerel Tarih alanında yürüttüğü projeler, eğitim atölyeleri,[6] sergiler, yayınlar ve konferanslar vb. çalışmalarla alana ilişkin bilgi, belge ve deneyim oluşturmuştur. Ulusal ve uluslararası sempozyumlar organize etmiş, sunulan tebliğleri kitaplaştırmış, çok sayıda ilde Avrupa Birliği ve Kültür Bakanlığı ile ortaklaşa projelerle atölye çalışması yapmıştır.[7] Yurt dışından uzman getirerek çalışma grupları ve sözlü tarih atölyelerinde çok sayıda araştırmacı ve görüşmeci yetiştirmiştir. Yine “Tarihe Bin Canlı Tanık” ve “Akdeniz Sesleri / İstanbul Semt Tarihleri” adlarında iki sözlü tarih projesi yürütmüştür. Bunun yanı sıra Yerel Tarih Grupları arasındaki iletişim ve koordinasyon “Tarihçe” adlı periyodik haber bülteni ve yahoomail.groups moderatorlüğü üzerinden yürütülmüştür. Yine 1998’de Geçmişten Gelen Sesler[8] ve 2003 yılında “Türkiye'de Sözlü Tarih Çalışmaları” adıyla gerçekleştirilen konferansta sunulan tebliğleri kitaplaştırılmış, Sözlü tarih projelerinin nasıl yürütüleceğine dair hazırladığı klavuzu ve proje yapma klavuzunu internet sitesine koymuştur.[9]
Vakfın sözlü tarih çalışması yapacak kişilere yönelik uygulamalı atölye çalışmaları konuyu ne kadar ciddiye aldıklarını göstermektedir. İnternet sitesinden, bu atölyelerde gönüllü katılımcılara nasıl randevu alınacağından, randevuya nasıl gidileceğine, görüşülecek kişi ile ilk karşılaşmada alınacak tepki örneklerine ve verilecek izah tarzına, kayıt esnasında ses ve görüntü cihazının nereye hangi ışık ortamında yerleştirileceğine, kayıt cihazlarının kalitesinden ve (markasından) kayıt kasetlerinin kaç derecelik ısıda saklanacağına değin birçok örneğin uygulamalı olarak öğretildiği görülebilmektedir. Hizmet içi eğitim çalışması diyebileceğimiz bu atölye çalışmalarının bazılarının üst başlıkları şöyledir. Detaylarını ise ilgili internet sitesinde bulmak mümkündür.
Sözlü Tarih Atölyesi I (7 Haziran 1993)
Yerel Tarih Çalışmalarında Sözlü Tarih Atölyesi-Ankara (25-26 Kasım 2000)
Yerel Tarih Çalışmalarında Sözlü Tarih Atölyesi- Çanakkale (24 Ağustos 2000)
Yerel Tarih Çalışmalarında Sözlü Tarih Atölyesi-Mardin (24-25 Haziran 2000)
Yerel Tarih Çalışmalarında Sözlü Tarih Atölyesi- Gaziantep (10-11 Haziran 2000)
Sözlü Tarih Atölyesi II (16 Mart 1996)
Yerel Tarih Çalışmalarında Sözlü Tarih Atölyesi-Antakya (17 Şubat 2001)
Yerel Tarih Çalışmalarında Sözlü Tarih Atölyesi-Kilis (2 Haziran 2001)
Yerel Tarih Çalışmalarında Sözlü Tarih Atölyesi-Konya (12 Mayıs 2001)
Akdeniz Sesleri Projesi-Sözlü Tarih Eğitimi Atölyesi (2 Ağustos 2003)
Yerel Tarih Çalışmalarında Sözlü Tarih Atölyesi-Diyarbakır (14-15 Aralık 2003)
Yerel Tarih Çalışmalarında Sözlü Tarih Atölyesi-Kars (10 Ocak 2005)
Kuşaklararası İletişim Köprüleri Projesi-Sakarya Sözlü Tarih Atölyesi (12-13 Mart 2005)
Türkiye'nin İnsanları Projesi- Sözlü Tarih Eğitimi Atölyesi (25-26 Kasım 2006)
Sessiz Bir Geçmişten Sesler Projesi Gönüllüleri
Görüntü Kaydı ve Sözlü Tarih Eğitimi Atölyesi (10-12 Kasım 2007)
Rize Sözlü Tarih Atölyesi ( 6-7 Temmuz 2007)
Mardin'in İnsan Manzarası Projesi Sözlü Tarih Atölyesi
Sosyal Bilimler Öğretmenleri- Sözlü Tarih Eğitimi Atölyesi (13-14 Ocak 2007)
Vakıf, 1993 yılından bu yana oluşturduğu bilgi ve deneyim birikiminden hareketle, Sözlü Tarih çalışmalarının temel hedefi “ulusal ses/görüntü” arşivi olan ve bu arşivi zenginleştirmeye ve kullanılabilirliğini artırmaya odaklı araştırma projeleri, eğitim atölyeleri, konferans, seminer, yayın vb. faaliyetler ile sistematik, uzun vadeli hedefleri olan bir program olarak yürütmeyi hedeflemektedir.[10] Tarih Vakfı Yurt Yayınları sözlü tarih çalışmaları çerçevesinde Paul Thompson'un Geçmişin Sesi ; Leyla Neyzi'nin İstanbul'da Hatırlamak ve Unutmak ; Halil Duran'ın Bize Derler Çakırca ; Stephan Caunce'in Sözlü Tarih ve Yerel Tarihçi; David E. Kyvig-Myron A. Marty'nin Yanıbaşımızdaki Tarih; Esra Danacıoğlu'nun Geçmişin İzleri ; Pelin Böke'nin İzmir (1919-1922) Tanıklıklar adlı kitapları yayımlamıştır. Vakıf, Aralık 2006'da bu alana ilişkin, özgün sözlü tarih çalışmalarını bir araya getiren bir kitap daha yayımladı. Editörlüğünü Aynur İlyasoğlu-Gülay Kayacan'ın yaptığı bu çalışmanın adı Kuşaklar, Deneyimler, Tanıklıklar: Türkiye'de Sözlü Tarih Çalışmaları Konferansı-2003 İstanbul şeklindedir.
Sonuç
Yaşayan Değerlerimiz ve Kaynaklarımız çalışması olarak nitelendirdiğimiz yaşayan ulema ile görüntülü kayıt alma ve kayıtların değerlendirilmesi çalışması, teknik, uygulama ve metaryellerin derlenmesi, değerlendirmesi aşamalarıyla “Sözlü Tarih” çalışmaları kapsamına girmekte, sözlü tarih çalışmasının metod, araç ve gereçlerini kullanmaktadır. Kaynak çalışmasını, Sözlü tarihin ulema bazlı bir uygulaması olarak isimlendirebiliriz. Bu durumda, öncelikle konuyu çalışmak isteyen gönüllülerin yayınlanmış meteryalleri okuması, gönüllülerle bilimsel toplantılar yapılmalıdır. Bu toplantılar, il, bölge, ülke ve uluslararası düzeylerde çeşitli kategori ve derecelerde olmalıdır.
Yaşayan Değerlerimiz ve Kaynaklarımız ile ilgili bilimsel çalışmalar şu aşamalarda olabilir:
1-Sözlü tarih çalışmasının çalışma şekli sosyal bilimleri ilgilendirmektedir. Ancak konu yaşayan değerlerimiz olunca her sahadan insanımızı doğrudan ilgilendirmektedir. Bu durumda herkesin profesyonel olmasa bile amatörce bu çalışmaya yönelmesi, destek vermesi gerekmektedir. Profesyonel olarak ilgilenen arkadaşların mutlaka sözlü tarih çalışmaları ile ilgili yayınlanmış olan eser ve periyodikleri edinmesi, okuması çalışmanın teorik yapısını güçlendirecektir. Bu eserlerin başında hiç şüphesiz Tarih Vakfı Yurt yayınlarından çıkan Paul Thompson'un Geçmişin Sesi ve Editörlüğünü Aynur İlyasoğlu-Gülay Kayacan'ın yaptığı Kuşaklar, Deneyimler, Tanıklıklar: Türkiye'de Sözlü Tarih Çalışmaları Konferansı-2003 İstanbul isimli eserler gelmektedir.
2-Konuyla ilgili bölge veya iller bazında görüşmeci yetiştirmek için uygulamalı atölye çalışmaları (Bunu bazı iller yerel imkanları ile profesyonel destek alarak organize edebilirler) yapmak,
2-Konuyla ilgili bölgesel ve ulusal konferanslar,
3-Uzmanları ile söyleşi,
4-Panel ve Sempozyum düzenlenebilir.
5-Projenin kapsamı düşünüldüğünde deneyimlerin paylaşılması amacıyla mail grubu oluşturulabilir, aylık veya üç aylık periyotlarla internet dergisi çıkarılabilir. Bütün bunlar konun teorisini oluşturacağından sadece kaliteli metaryel üretmeye yarayacaktır.
[1] Gündemimize ‘sahih kaynak çalışması’ başlığıyla giren bu çalışmanın kavramsallaştırılması ile ilgili olarak problemler taşıdığı akademisyenler tarafından ifade edilmektedir. Zira İslâmi ilimlere ait literatürdeki kaynak eserler en sağlam baskılarıyla birlikte bilinmektedir. Hatta bu eserler kaynak kodu açık olarak yayınlanan bir takım programlarda (Mektebetü’ş-şamile) ve internet sitelerinde yer almaktadır. Bu programlardaki eserler her gün bütün şerhleriyle birlikte geliştirilerek yayınlanmaktadır. (10-20 bin eser) Ancak çalışmanın sadece eserler boyutu değil ilim adamlarının tecrübelerinin kayda alınması boyutunu da kapsaması nedeniyle bu makalede çalışmanın ‘Yaşayan Değerlerimiz ve Kaynaklarımız’ şeklinde isimlendirilmesini önermektedir.
[2] Batıdaki Sözlü tarih çalışmaları için bakınız. Making Sense of Oral History; http://historymatters.gmu.edu/mse/oral; An Oral History of Rhode Island Women during World War II; http://www.stg.brown.edu/projects/WWII_Women/tocCS.html; The Whole World Was Watching: an oral history of 1968; http://www.stg.brown.edu/projects/1968/; Virtual Vietnam Archive; http://www.vietnam.ttu.edu/virtualarchive/; Johnson Space Center Oral History Project site; http://www.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/oral_histories.htm; Oral history project of U.S. Latinos/as of the WWII generation; http://www.utexas.edu/projects/latinoarchives; http://www.thehistorymakers.com; Oral history recordings online- The CSULB Virtual Oral/Aural History Archive; http://www.csulb.edu/voaha; http://www.oralhistory.org.uk; Oral history in China; http://oralhistory.netfirms.com; Canadian Oral History Association; http://www.ncf.carleton.ca/oral-history/; H-Oralhist is a network for scholars and professionals active in studies related to oral history; http://www.h-net.msu.edu/~oralhist/; British Library National Sound Archive Oral History; Collection/National Life Story Collection, London: http://www.bl.uk/; BBC Education - History - 20th Century Vox:http://www.bbc.co.uk/education/20cvox/; Mass-Observation Archive, University of Sussex; http://www.sussex.ac.uk/library/massobs/homearch.html; School of Scottish Studies, University of Edinburgh; http://www.sss.ed.ac.uk/; The Society of Archivists Film and Sound Group (UK); http://www.pettarchiv.org.uk/fsgmain.htm; Ulster Folk and Transport Museum, Belfast, Northern Ireland; http://www.nidex.com/uftm/; Indiana University Oral History Research Center; http://www.indiana.edu/~ohrc/; John F Kennedy Library Oral History Project; http://www.cs.umb.edu/~serl/jfk/oralhist.htm; Michigan Oral History Association; http://www.h-net.msu.edu/~moha; Oral History Research Office Columbia University, New York; http://www.columbia.edu/cu/libraries/indiv/oral/summer.html; Regional Oral History Office, Bancroft Library, Berkeley University; http://www.lib.berkeley.edu/BANC/ROHO/. Smithsonian Institution Archives; http://www.siris.si.edu/; Survivors of the Shoah Visual History Foundation; http://www.vhf.org/; United States Holocaust Memorial Museum, Washington; http://www.ushmm.org/; University of California at Los Angeles (UCLA) Oral History Program; http://www2.library.ucla.edu/libraries/special/ohp/ohpindex.htm; University of Connecticut Center for Oral History; http://www.oralhistory.uconn.edu/; University of Hawai'i Center for Oral History; http://www2.soc.hawaii.edu/css/oral_hist/index.html; University of Louisville Oral History Center; http://www.louisville.edu/library/uarc/ohc.html; Utah State University Oral History Program; http://www.usu.edu/~oralhist/oh.html; 1968: The Whole World Was Watching; http://www.stg.brown.edu/projects/1968; University of New South Wales Oral History Program, Sydney, Australia; http://www.oralhistory.unsw.edu.au/; Yad Vashem: The Holocaust Martyrs' and Heroes' Remembrance Authority; Jerusalem, Israel; http://www.yad-vashem.org.il/; Western Cape Oral History Project, University of Cape Town, South Africa; http://www.uct.ac.za/depts/history/ohp1.htm; BBC Education – History; http://www.bbc.co.uk/education/history; University of London Institute of Historical Research; http://www.ihr.sas.ac.uk/; New Jersey Council for History Education; http://www.njche.com/links.html. H-Oralhist [contains "Oral History Method and Guides"]:http://www.h-net.msu.edu/~oralhist/; Tips for Interviewers [from Willa Baum]: http://www.lib.berkeley.edu/BANC/ROHO/rohotips.html; Marple Family Web Site to Encourage Oral History Interviews [Family History]; http://www.marple.com; "The Whole World Was Watching: An Oral History [model high school project]; http://www.stg.brown.edu/projects/1968/; Behind the Veil-Home Page [African American life in the Jim Crow South]; http://www-cds.aas.duke.edu/btv; Washington Press Club Foundation, Women in Journalism Oral History Project; http://npc.press.org/wpforal/ohhome.htm#top; U.S. Senate Historical Office [interview transcripts]; http://www.senate.gov/learning/learn_history.html; Vietnam Veterans Oral History and Folklore Project: http://www.vietvet.org/vethist.htm; Talking History [sound documentaries and interviews]; http://www.talkinghistory.org
[3]http://www.oralhistory.org/ Bu sempozyumda işlenecek konu üst başlıkları şöyledir:
Sanat ve Savunuculuk olarak Sözlü Tarih (Oral History as Art and Advocacy)
Öğretme ve Öğrenme Yöntemi olarak Sözlü Tarih (Oral History as Teaching and Service Learning)
Film ve Resimlerde Sözlü Tarih (Oral History as Film and Image)
Sözlü Tarih ve Halkbilim (Oral History and Folklife in Community).
Bir Hareketlilik ve Sosyal Hukuk olarak Sözlü Tarih (Oral History as Activism and Social Justice).
Müzeler, Arşivler ve Dijital ortamlarda Sözlü Tarih (Oral History in Museums, Archives, and Digital Environments)
Araştırma Metedolojisi olarak Sözlü Tarih (Oral History as Research Methodology)
[4] http://www.ioha2010prague.cz
[5] Bu etkinlikte öğrenciler kendi filimlerini kendileri tanıtmıştır. Filimler kordeon
tamircisinden,anılarımızdaki tiyatroculara, Yeşilçam'ın unutamadığımız
yıldızlarından, emektar kameramanına Kadraj ustası fotoğraf sanatçılarından,
köyünde etnografya müzesi kurmuş Köy Enstitülü'ye, Üstat illüstrasyon
sanatçısından, çizgi film ustasına kadar pek çok farklı alandan tanınmış ya da
sıradan insanların yaşamlarını ve deneyimlerini aktarmaktadır.
[6] Sessiz Bir Geçmişten Sesler Projesi Gönüllüleri, Görüntü Kaydı ve Sözlü
Tarih Eğitimi Atölyesi (10-12 Kasım 2007). 28 kişinin katıldığı atölyenin
1.günü Goethe Enstitüsü’nde yapılmıştır. Görsel eğitimi Nalan Sakızlı ve Tahsin
İşbilen verdikleri atölyenin ilk bölümünde Sakızlı, görüşme öncesi hazırlık ve
ekipman kontrolünde dikkat edilecek noktaları, görüşme sürecinde kameranın
varlığının ne anlama geldiğini ve kameranın görüşme yapılan kişiyle ilişkisini
kesmenin öneminin yanı sıra çekimlerde ışık, çerçeve vb. teknik konuları da
anlattı. Ege bölgesine ilişkin yapılan bazı belgesel film çalışmalarından görüşme
örneklerinin katılımcılara izletilmesinin ardından Tahsin İşbilen kamera yapısı
ve kullanımına ilişkin teknik bilgileri aktardı ve atölyenin son bir saatinde
katılımcılara deneme çekimleri yaptırdı. Prof. Dr. Esra Danacıoğlu Tamur ve
Gülay Kayacan’ın birlikte yürüttükleri atölyenin 2. gününde sözlü tarihin tarih
yazımındaki yeri ve önemi, sözlü tarih araştırmalarının tasarımı, sözlü tarih
projelerinde görüşme öncesi hazırlık, uygulama, değerlendirme ve ürün
oluşturma süreçleri anlatıldı ve katılımcılara vakfın sözlü tarih projelerinden
üretilmiş kısa filmler izletildi.
Atölyenin 3. günü ilk bölümünde katılımcılar 3’er kişilik gruplar halinde
uygulama yaptılar ve yaptıkları görüşme örnekleri bütün katılımcılar tarafından
değerlendirildi.
[7] Sözlü Tarih Atölyesi I [07.06.1993] 6-7 Haziran 1993 tarihlerinde
Kültür Bakanlığı'yla ortaklaşa Sözlü Tarih Atölyesi: Konuşmacı
Prof. Dr. Paul Thomson Londra'da yayımlanan
Sözlü Tarih Dergisi editörü.
[8] 17. İstanbul Kitap Fuarı kapsamında Tarih Vakfı 9 Kasım 1998 Pazartesi
günü “Geçmişten Gelen Sesler:
Sözlü Tarih” başlığı altında bir panel düzenledi. Bilgi Üniversitesin’den
Serhan Ada, Koç Üniversitesi’nden Ayşegül Baykan, Tarih Vakfı Yurt
Yayınları Sorumlusu Ali Berktay, İstanbul Fransız Anadolu Araştırmaları
Enstitüsü’nden Claire Copeaux, Ege Üniversitesi’nden Arzu Öztürkmen’in
tartışmacı olarak katıldıkları panelde “Sözlü Tarih Nedir”” sorusuna
cevap arandı.
[9] 26-27 Eylül 2003’te “Kuşaklar, Deneyimler, Tanıklıklar: Türkiye’de Sözlü
Tarih Çalışmaları” başlıklı bir konferans gerçekleştirdi. Yerel Sözlü Tarih
Programı tarafından organize edilen iki günlük oturumlar dizisinin
konuşmacıları, sözlü tarih yönteminin kullanımı üzerine
çalışmalarıyla tanınan sosyal bilimci Mike Savage ve Paul
Thompson idi.
[10] Tarih vakfının konuyla ilgil çalışmalarının bazıları şöyledir: Mardin'in İnsan
Manzarası: Mardin Sanal Kültür Merkezi [16.01.2007],
Turning Back to Mediterreanen-İskenderiye Konferansı [11.11.2005],
Bizim Sergimiz Bizim Tarihimiz [03.06.2005],
Akdeniz Sesleri Projesi,
Diyarbakır Sözlü Tarih Atölyesi [13.12.2003],
Kuşaklar, Deneyimler, Tanıklıklar: Türkiye’de Sözlü Tarih Çalışmaları
Konferansı [26.09.2003] ,
Tarihe Bin Canlı Tanık,
Gaziantep Yerel Tarih Grubu Toplantısı [01.06.2001],
Yerel Tarih Çalışmalarında Sözlü Tarih
Atölyesi - Konya [12.05.2001] ,
Antakya Yerel Tarih Grubu Toplantısı [28.04.2001],
Ünye Yerel Tarih Grubu Toplantısı [29.03.2001],
Yerel Tarih Çalışmalarında Sözlü Tarih Atölyesi Antakya [17.02.2001],
Mersin YerelTarih Grubu Toplantısı II [15.02.2001],
Bankalar Caddesi Örneğinde İstanbul’da Sosyal-Kültürel-Ekonomik
Gelişim, Atölyesi [26.01.2001],
Yerel Tarih Grupları Değerlendirme Toplantısı [12.10.2000],
Ankara Yerel TarihGrubu Toplantısı [01.06.2000],
Mersin Yerel Tarih Grubu Toplantısı I [25.04.2000],
YerelTarih Çalışmaları Eşgüdüm Atölyesi [10.09.1999],
Yerel Tarih Grupları Projesi [15.03.1999],
Geçmişten GelenSesler: Sözlü Tarih [09.11.1998],
Eyüp Tarihi Projesi Atölyesi [03.06.1996],
Sözlü Tarih Atölyesi II [16.03.1996],
Kent Tarihçiliği Atölyesi [05.05.1994],
Eyüp, Dün Bugün Sempozyumu [11.12.1993],
“Cumhuriyet'in Anıları” Belgesel Filmlerinin Konuları [],
Gençler Aile Tarihi Yazıyor Projesi []
Yorum